![Različito gledanje](https://www.info-ks.net/slike/portal/2024/Jul/privremeni-organ.jpg)
Predstavnici civilnog sektora na Kosovu, koji prate vladavinu prava, različito gledaju na saslušanje četrnaest radnika Privremenog opštinskog organa Štrpce, koji je do prije dvije godine radio u sistemu Srbije.
Ta paralelna opština je zatvorena u akciji policije Kosova 2022, kada su konfiskovane bezbjednosne kamere za koje se vjerovalo da ih je postavila srpska struktura lokalnih vlasti.
Tada je tužilaštvo iz Uroševca konfiskovalo kompjutere i dokumenta pronađena u prostorijama Privremenog opštinskog organa.
Boban Petković, advokat jednog od saslušanih radnika pod inicijalima Z.J., potvrdio je za Radio Slobodna Evropa da se sada radnicima te opštine na teret stavlja "rušenje ustavnog poretka Kosova".
Iz tužilaštva u Uroševcu su za RSE naveli da ih je odjeljenje Policije Kosova za teška krivična djela ovlastilo da saslušaju osumnjičene, ne iznoseći više detalja.
Aleksandar Rapajić iz nevladinog Centra za zastupanje demokratske kulture smatra da pravosudne institucije Kosova "veoma široko tumače pravo kada je riječ o srpskoj zajednici", uključujući kvalifikaciju krivičnog djela "kršenje ustavnog poretka Kosova".
Upozorava da se sa istim optužbama sada mogu suočiti i drugi radnici u institucijama koje se finansiraju iz budžeta Srbije.
Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić je 2. februara ove godine rekao da na Kosovu ima oko 31.000 zaposlenih u institucijama koje rade u sistemu Srbije. Inače, Vlada Srbije je u budžetu za 2024. izdvojila oko 11 miliona eura više za Kosovo nego prošle godine, odnosno oko 140 miliona eura. Taj novac Srbija uglavnom daje za plate i funkcionisanje svojih institucija na Kosovu.
S druge strane, Ehat Miftaraj iz Kosovskog instituta za pravdu u izjavi za RSE objašnjava da je kao rezultat sporazuma Kosova i Srbije u okviru dijaloga o normalizaciji odnosa, u Skupštini Kosova 2015. godine usvojen zakon o amnestiji sa ciljem da se krivično ne gone ljudi zaposleni u institucijama Srbije, već da se integrišu u kosovske institucije.
Podsjeća da je Srbija tada trebalo da da ugasi svoje institucije na Kosovu, ali da se to do danas nije desilo.
"U tom smislu, državni tužilac ima ovlašćenje i nadležnost da pokrene istrage protiv svakog pojedinca koji obavlja javne funkcije protiv ustavnog i pravnog poretka Kosova", kaže Miftaraj.
Kosovo ne priznaje institucije koje rade u sistemu Srbije i smatra ih ilegalnim. Početkom 2024. godine zatvoreno je nekoliko Privremenih opštinskih organa u regionu Peći i Dragaša, što je naišlo na osudu međunarodne zajednice uz obrazloženje da takve odluke mogu da podignu tenzije.
Šta se smatra kršenjem ustavnog poretka Kosova?
Na osnovu krivičnog zakonika Kosova, napadom na ustavno uređenje Kosova smatra se primjena nasilja ili prijetnja da se primjenom nasilja pokušava promjena ustavnog poretka.
Takođe, za kršenje ustavnog poretka se smatra svrgavanje najviših institucija Kosova ili kada neko primjenom nasilja pokuša da spreči uspostavljanje ustavnog poretka ili ugrozi nezavisnost Kosova, njegov suverenitet i teritorijalni integritet, teritorijalnu celovitost i demokratski karakter zemlje.
Pored ostalog, za kršenje ustavnog poretka Kosova se smatra i špijunaža, odnosno kada neka osoba formira obavještajnu mrežu ili organizaciju za stranu zemlju, te prikuplja povjerljive informacije za drugu zemlju.
Predviđene kazne zatvora za ova krivična djela su najmanje od pet do deset godina zatvora.
Šta se radnicima srpske opštine Štrpce stavlja na teret?
Advokat Boban Petković navodi da u pozivu za saslušanje radnika nije bilo navedeno krivično djelo koje im se stavlja na teret, ali da je to kasnije saznao od policijskih službenika.
"Jedino objašnjenje koje su nam dali i koje po meni nije logično, jeste da se moj klijent i 13 drugih radnika paralelne opštine Štrpce terete za rušenje ustavnog poretka jer su radili po zakonima Republike Srbije i samim tim su radili protivno zakonima Republike Kosovo", navodi on za RSE.
Petković dodaje da su neka od pitanja na saslušanju bila: koliko je bilo radnika u Privremenom opštinskom organu Štrpce, koliko odjeljenja, koje su bile njihove nadležnosti, te da li su izdavali građevinske dozvole, lične karte i druga dokumenta.
Kako funkcionišu institucije Srbije na Kosovu?
Na Kosovu ima preko 20 Privremenih opštinskih organa koji rade u sistemu Srbije.
Imajući u vidu da se srpski lokalni izbori na Kosovu ne održavaju, predsjednike i članove tih organa imenuje Vlada Srbije. Neki od tih opštinskih organa nisu u potpunosti funkcionalni ali ima i onih koji obavljaju svoje djelatnosti i pružaju usluge građanima.
Primjera radi, u opštini sa srpskom većinom Gračanica se nalazi Privremeni opštinski organ Priština, gdje mještani radnim danima mogu da izvade dokumenta koja su im potrebna u srpskom sistemu.
Osim Privremenih opštinskih organa, u srpskim sredinama na Kosovu funkcioniše niz institucija Srbije poput Centra za socijalni rad, Zavoda za zapošljavanje, penzijsko ili zdravstveno osiguranje.
Takođe, sve zdravstvene i obrazovne institucije u srpskim sredinama na Kosovu se finansiraju iz budžeta Srbije i rade po zakonima Srbije.
Advokat Petković smatra da zaposleni u institucijama Srbije ne bi smeli da se terete za kršenje ustavnog poretka Kosova, te vjeruje da se radi o "političkim pritiscima na srpsku zajednicu".
"Ljudi su jako uplašeni sada, ova lica koja su saslušana su jako uplašena za svoju bezbjednost", navodi on i ocjenjuje da se sada svi radnici u institucijama Srbije na Kosovu osjećaju "ugroženo".
"Ovo je probni balon, ako ovo prođe sljedeće krivične prijave će biti protiv nekoliko desetina hiljada Srba (koji rade u institucijama Srbije)", dodaje on.
Reakcije iz Srbije
Kancelarija za Kosovo u Vladi Srbije je 15. jula saopštila da je saslušavanje radnika u srpskom sistemu ima za jedini cilj da se "slomi duh srpskog naroda", te da ih "dodatnim pritiskom i zastrašivanjem natjera da napuste svoja ognjišta".
"Ovakvim institucionalnim nasiljem Albin Kurti želi da ukine srpske institucije na Kosovu i zatre tragove srpskog postojanja na ovim prostorima", navodi se u saopštenju.
Dodaje se da je Kancelarija za Kosovo o tom slučaju obavestila posrednika u dijalogu, Miroslava Lajčaka, te ostale relevantne međunarodne misije.
Da li su ugroženi radnici institucija Srbije?
Za Rapajića je saslušanje radnika opštine Štrpce, koji su radili u sistemu Srbije, "veoma opasno" jer većina pripadnika srpske zajednice na Kosovo radi upravo u institucijama koje Srbija finansira.
"Otvara se mogućnost da se bilo koji radnik, koji se plaća iz Srbije, optuži za podrivanje ustavnog poretka Kosova. To je veliki udar na srpsku zajednicu koja je sve ove godine preživljavala zahvaljujući primanjima iz Srbije", navodi on.
Pripadnici srpske zajednice na Kosovu, osim plata, iz budžeta Srbije imaju i druga primanja kao što su penzije, socijalna pomoć, materinski ili dječiji dodatak i tako dalje.
Isplata tih primanja je otežana od početka godine jer je Centralna banka Kosova donela odluku da se ukine korišćenje srpskog dinara. Pitanje ukidanja dinara je bilo i predmet dijaloga Kosova i Srbije, ali strane nisu uspjele da pronađu rješenje. Trenutno oni koji imaju primanja u dinarima, mogu da ih podignu samo u gradovima u Srbiji ili u eurima na Kosovu uz proviziju.
Ehat Miftaraj iz Kosovskog instituta za pravdu ne isključuje mogućnost da saslušanja radnika institucija Srbije mogu da podignu tenzije, te ukazuje da je to i razlog zašto međunarodna zajednica insistira da Kosovo i Srbija nastave dijalog.
"Razlog zašto EU i međunarodna zajednica nastoje da taj dijalog u Briselu bude uspješan je i spuštanje tenzija i uspostavljanje atmosfere u kojoj će se zajednice približiti, što se na Kosovu, nažalost, još uvijek ne dešava", kaže on.
Dijalog Kosova i Srbije je u blokadi od septembra prošle godine, kada je oružana grupa Srba napala policiju Kosova u mjestu Banjska na sjeveru, kada je ubijen jedan kosovski policajac.
Premijer Kosova Kurti je izneo nekoliko uslova za nastavak dijaloga, među kojima je i izručenje Milana Radoičića, bivšeg potpredsjednika Srpske liste. Radoičić je inače preuzeo odgovornost za taj napad i vjeruje se da se nalazi u Srbiji.
Tada je tužilaštvo iz Uroševca konfiskovalo kompjutere i dokumenta pronađena u prostorijama Privremenog opštinskog organa.
Boban Petković, advokat jednog od saslušanih radnika pod inicijalima Z.J., potvrdio je za Radio Slobodna Evropa da se sada radnicima te opštine na teret stavlja "rušenje ustavnog poretka Kosova".
Iz tužilaštva u Uroševcu su za RSE naveli da ih je odjeljenje Policije Kosova za teška krivična djela ovlastilo da saslušaju osumnjičene, ne iznoseći više detalja.
Aleksandar Rapajić iz nevladinog Centra za zastupanje demokratske kulture smatra da pravosudne institucije Kosova "veoma široko tumače pravo kada je riječ o srpskoj zajednici", uključujući kvalifikaciju krivičnog djela "kršenje ustavnog poretka Kosova".
Upozorava da se sa istim optužbama sada mogu suočiti i drugi radnici u institucijama koje se finansiraju iz budžeta Srbije.
Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić je 2. februara ove godine rekao da na Kosovu ima oko 31.000 zaposlenih u institucijama koje rade u sistemu Srbije. Inače, Vlada Srbije je u budžetu za 2024. izdvojila oko 11 miliona eura više za Kosovo nego prošle godine, odnosno oko 140 miliona eura. Taj novac Srbija uglavnom daje za plate i funkcionisanje svojih institucija na Kosovu.
S druge strane, Ehat Miftaraj iz Kosovskog instituta za pravdu u izjavi za RSE objašnjava da je kao rezultat sporazuma Kosova i Srbije u okviru dijaloga o normalizaciji odnosa, u Skupštini Kosova 2015. godine usvojen zakon o amnestiji sa ciljem da se krivično ne gone ljudi zaposleni u institucijama Srbije, već da se integrišu u kosovske institucije.
Podsjeća da je Srbija tada trebalo da da ugasi svoje institucije na Kosovu, ali da se to do danas nije desilo.
"U tom smislu, državni tužilac ima ovlašćenje i nadležnost da pokrene istrage protiv svakog pojedinca koji obavlja javne funkcije protiv ustavnog i pravnog poretka Kosova", kaže Miftaraj.
Kosovo ne priznaje institucije koje rade u sistemu Srbije i smatra ih ilegalnim. Početkom 2024. godine zatvoreno je nekoliko Privremenih opštinskih organa u regionu Peći i Dragaša, što je naišlo na osudu međunarodne zajednice uz obrazloženje da takve odluke mogu da podignu tenzije.
Šta se smatra kršenjem ustavnog poretka Kosova?
Na osnovu krivičnog zakonika Kosova, napadom na ustavno uređenje Kosova smatra se primjena nasilja ili prijetnja da se primjenom nasilja pokušava promjena ustavnog poretka.
Takođe, za kršenje ustavnog poretka se smatra svrgavanje najviših institucija Kosova ili kada neko primjenom nasilja pokuša da spreči uspostavljanje ustavnog poretka ili ugrozi nezavisnost Kosova, njegov suverenitet i teritorijalni integritet, teritorijalnu celovitost i demokratski karakter zemlje.
Pored ostalog, za kršenje ustavnog poretka Kosova se smatra i špijunaža, odnosno kada neka osoba formira obavještajnu mrežu ili organizaciju za stranu zemlju, te prikuplja povjerljive informacije za drugu zemlju.
Predviđene kazne zatvora za ova krivična djela su najmanje od pet do deset godina zatvora.
Šta se radnicima srpske opštine Štrpce stavlja na teret?
Advokat Boban Petković navodi da u pozivu za saslušanje radnika nije bilo navedeno krivično djelo koje im se stavlja na teret, ali da je to kasnije saznao od policijskih službenika.
"Jedino objašnjenje koje su nam dali i koje po meni nije logično, jeste da se moj klijent i 13 drugih radnika paralelne opštine Štrpce terete za rušenje ustavnog poretka jer su radili po zakonima Republike Srbije i samim tim su radili protivno zakonima Republike Kosovo", navodi on za RSE.
Petković dodaje da su neka od pitanja na saslušanju bila: koliko je bilo radnika u Privremenom opštinskom organu Štrpce, koliko odjeljenja, koje su bile njihove nadležnosti, te da li su izdavali građevinske dozvole, lične karte i druga dokumenta.
Kako funkcionišu institucije Srbije na Kosovu?
Na Kosovu ima preko 20 Privremenih opštinskih organa koji rade u sistemu Srbije.
Imajući u vidu da se srpski lokalni izbori na Kosovu ne održavaju, predsjednike i članove tih organa imenuje Vlada Srbije. Neki od tih opštinskih organa nisu u potpunosti funkcionalni ali ima i onih koji obavljaju svoje djelatnosti i pružaju usluge građanima.
Primjera radi, u opštini sa srpskom većinom Gračanica se nalazi Privremeni opštinski organ Priština, gdje mještani radnim danima mogu da izvade dokumenta koja su im potrebna u srpskom sistemu.
Osim Privremenih opštinskih organa, u srpskim sredinama na Kosovu funkcioniše niz institucija Srbije poput Centra za socijalni rad, Zavoda za zapošljavanje, penzijsko ili zdravstveno osiguranje.
Takođe, sve zdravstvene i obrazovne institucije u srpskim sredinama na Kosovu se finansiraju iz budžeta Srbije i rade po zakonima Srbije.
Advokat Petković smatra da zaposleni u institucijama Srbije ne bi smeli da se terete za kršenje ustavnog poretka Kosova, te vjeruje da se radi o "političkim pritiscima na srpsku zajednicu".
"Ljudi su jako uplašeni sada, ova lica koja su saslušana su jako uplašena za svoju bezbjednost", navodi on i ocjenjuje da se sada svi radnici u institucijama Srbije na Kosovu osjećaju "ugroženo".
"Ovo je probni balon, ako ovo prođe sljedeće krivične prijave će biti protiv nekoliko desetina hiljada Srba (koji rade u institucijama Srbije)", dodaje on.
Reakcije iz Srbije
Kancelarija za Kosovo u Vladi Srbije je 15. jula saopštila da je saslušavanje radnika u srpskom sistemu ima za jedini cilj da se "slomi duh srpskog naroda", te da ih "dodatnim pritiskom i zastrašivanjem natjera da napuste svoja ognjišta".
"Ovakvim institucionalnim nasiljem Albin Kurti želi da ukine srpske institucije na Kosovu i zatre tragove srpskog postojanja na ovim prostorima", navodi se u saopštenju.
Dodaje se da je Kancelarija za Kosovo o tom slučaju obavestila posrednika u dijalogu, Miroslava Lajčaka, te ostale relevantne međunarodne misije.
Da li su ugroženi radnici institucija Srbije?
Za Rapajića je saslušanje radnika opštine Štrpce, koji su radili u sistemu Srbije, "veoma opasno" jer većina pripadnika srpske zajednice na Kosovo radi upravo u institucijama koje Srbija finansira.
"Otvara se mogućnost da se bilo koji radnik, koji se plaća iz Srbije, optuži za podrivanje ustavnog poretka Kosova. To je veliki udar na srpsku zajednicu koja je sve ove godine preživljavala zahvaljujući primanjima iz Srbije", navodi on.
Pripadnici srpske zajednice na Kosovu, osim plata, iz budžeta Srbije imaju i druga primanja kao što su penzije, socijalna pomoć, materinski ili dječiji dodatak i tako dalje.
Isplata tih primanja je otežana od početka godine jer je Centralna banka Kosova donela odluku da se ukine korišćenje srpskog dinara. Pitanje ukidanja dinara je bilo i predmet dijaloga Kosova i Srbije, ali strane nisu uspjele da pronađu rješenje. Trenutno oni koji imaju primanja u dinarima, mogu da ih podignu samo u gradovima u Srbiji ili u eurima na Kosovu uz proviziju.
Ehat Miftaraj iz Kosovskog instituta za pravdu ne isključuje mogućnost da saslušanja radnika institucija Srbije mogu da podignu tenzije, te ukazuje da je to i razlog zašto međunarodna zajednica insistira da Kosovo i Srbija nastave dijalog.
"Razlog zašto EU i međunarodna zajednica nastoje da taj dijalog u Briselu bude uspješan je i spuštanje tenzija i uspostavljanje atmosfere u kojoj će se zajednice približiti, što se na Kosovu, nažalost, još uvijek ne dešava", kaže on.
Dijalog Kosova i Srbije je u blokadi od septembra prošle godine, kada je oružana grupa Srba napala policiju Kosova u mjestu Banjska na sjeveru, kada je ubijen jedan kosovski policajac.
Premijer Kosova Kurti je izneo nekoliko uslova za nastavak dijaloga, među kojima je i izručenje Milana Radoičića, bivšeg potpredsjednika Srpske liste. Radoičić je inače preuzeo odgovornost za taj napad i vjeruje se da se nalazi u Srbiji.