![Problemi](https://www.info-ks.net/slike/clanci/slike/2018/mart/mitrovica-2018.jpg)
Lokalni izbori koji mogu voditi problemima u funkcionisanju lokalnih samouprava.
Takva mogućnost stoji pred sjeverom Kosova, pred vanredne izbore za četiri gradonačelnika u opštinama sa srpskom većinom, a kako ocjenjuju bivša šefica Centralne izborne komisije Kosova Valdete Daka i bivši ministar lokalne samouprave Kosova Sadri Ferati, piše Radio Slobodna Evropa.
Drugim riječima izbori koji će uslijediti nakon niza politički turbulencija, koje su kulminirale odlukom o bojkotu kosovskih institucija od strane vodeće političke snage srpske manjine na Kosovu, mogli bi imati političke, prije nego pravne posljedice.
Šta je prethodilo?
Vanredni izbori za gradonačelnike u Sjevernoj Mitrovici, Zubinom Potoku, Leposaviću i Zvečanu su raspisani za 18. decembar a nakon što su prethodni gradonačelnici iz redova Srpske liste podneli ostavke zbog protivljenja procesu preregistracije sa srpskih tablica na kosovske.
Srpska lista, koja na Kosovu djeluje uz podršku Beograda, je odlučila da ne učestvuje na predstojećim izborima, te da će izbore bojkotovati i oni koji ih podržavaju. Ova politička opcija je na gotovo svim dosadašnjim lokalnim ili parlamentarnim izborima dobijala preko 90 odsto glasova.
Ipak, posmatračka misija EU na Kosovu bi nakon svakog izbornog procesa zaključivala da su zabilježeni slučajevi zastrašivanja, te da je na birače vršen pritisak od strane kandidata i aktivista Srpske liste.
U međuvremenu je Centralna izborna komisija (CIK) 28. novembra saopštila da je 12 kandidata iz šest političkih subjekata potvrđeno za učešće na izborima za gradonačelnike u opštinama na sjeveru, od kojih su dvojica iz redova srpske zajednice i to kao kandidati u Leposaviću i Sjevernoj Mitrovici.
Ko su kandidati?
Tako će u izbornu trku za opštinu Leposavić ući Albulena Behluli Hetemi iz redova Demokratske partije Kosova, Lulzim Hetemi ispred Pokreta Samoopredjeljenje i Aleksandar Jablanović ispred Partije kosovskih Srba.
U Zubinom Potoku su kanadidati za gradonačelnika Izmir Zeqiri iz Demokratske partije Kosova i Flatron Hasani iz Samoopredjeljenja, dok će se u Zvečanu takmičiti Ilir Peci iz Demokratske partije Kosova i Fetah Peci iz Samoopredjeljenja.
U Sjevernoj Mitrovici kandidatura za gradonačelnika je potvrđena Betimu Osmaniju iz Građanske inicijative Mitrovica, Taulantu Kelmendiju iz Demokratske partije Kosova, Erdenu Atiću iz Samoopredjeljenja i Aleksandru Arsenijeviću iz Građanske inicijative Srpski opstanak.
Mitrovčani o predstojećim izborima
Radovan Miljković, iz Sjevene Mitrovice, kaže da 18. decembra neće izaći da glasa iako u dvije opštine ima i kandidata iz redova srpske zajednice.
"Zato što u njima ne vidimo predstavnike našeg naroda na Kosovu", navodi Miljković.
Njegov sugrađanin Predrag Radovanović takođe smatra da nema adekvatnih kandidata, imajući u vidu da je Srpska lista odustala od izbora.
"Meni ovi ljudi definitivno nisu jasni, pogotovo mislim na one koji hoće sada da se kandiduju da dođu na vlast, a znaju da nikada nisu imali podršku ljudi, mene lično i mojih prijatelja sa sjevera Kosova", kaže on.
Da li će izbori biti legitimni ako se bojkutuju?
Bivša šefica Centralne izborne komisije Kosova Valdete Daka ukazuje da Zakon o opštim izborima na Kosovu ne predviđa census za izlaznost građana na Kosovu, što znači da će sa pravne tačke gledišta predstojeći izbori za gradonačelnike na sjeveru biti uspješni iako na njih ne učestvuje srpska zajednica, koja čini većinu u tom region.
"Ti (izbori) će biti legalni. Međutim, koliko će rezultati biti prihvatljivi, to je druga stvar, koju zakon ne može da reguliše. To je stvar koja će zavisiti od stranaka koje tamo djeluju, konkretno od Srpske liste. Ta stranka, samim tim što poziva građane da ne izađu na izbore, pokazuje da ih ne prihvata. To je politički problem koji se ne može riješiti izborima", podvlači Daka.
Ona ne isključuje mogućnost da dođe do političkih tenzija ukoliko pripadnici srpske zajednice budu bojkotovali izbore 18. decembra. Kako kaže, ukoliko bude mala izlaznost građana može se dovesti u pitanje legitimitet izabranih gradonačelnika.
"On ili ona bi predstavljali mali broj građana koji su glasali. Diskutabilno je koliko bi imali legitimitet da predstavljaju sve građane u tim opštinama", rekao je Daka.
Problemi kao rezultat mogućeg bojkota izbora
Na osnovu Zakona o lokalnoj samoupravi na Kosovu, gradonačelnik ima niz odgovornosti prema izvršnim vlastima, administraciji, ali i Skupštini opštine.
Bivši ministar administracije lokalne samouprave u Vladi Kosova, Sadri Ferati, za Radio Slobodna Evropa ocjenjuje da bi bojkot izbora od strane Srba na sjeveru, iako ne bude mogla da se ospori zakonitost procesa, mogla da izazove probleme u funkcionisanje institucija na lokalnom nivou.
"Ukoliko dođe do gotovo potpunog bojkota srpske zajednice, onda neće moći da se formiraju strukture koje bi doprinele normalizaciji funkcionisanja tih institucija. Bio je problem definisati da li one mogu da funkcionišu. S druge strane, ako se uspostavi struktura, odnosno izabere gradonačelnik iz redova nesrpske zajednice, uslijediće bojkot. Opet ćemo imati neregularnu situaciju", navodi Ferati.
Ukazuje da bi i samo građani iz redova srpske zajednice mogli da bojkutuju buduće gradonačelnike, da ih smatraju nelegitimnim predstavnicima. Takva situacija bi, prema njegovim riječima, samo pogoršala trenutnu situaciju.
Posebna uloga gradonačelnika na sjeveru
Inače, Briselski sporazum Kosova i Srbije iz 2013. godine, koji je potpisan u okviru dijaloga o normalizaciji odnosa, predviđa da regionalni komandir policijskih stanica u opštinama na sjeveru bude kosovski Srbin, koga predlažu gradonačelnici a imenuje Ministarstvo unutrašnjih poslova Kosova.
Ta stavka je ubačena i u Zakon o Policiji Kosova.
Direktor Policije Kosova za region sjever Nenad Đurić je suspendovan nakon odluke da ne sprovede odluku Vlade Kosova o preregistraciji vozila na RKS (Republika Kosovo) tablice, što je uslovilo koletivno napuštanje kosovskih institucija od strane pripadnika srpske zajednice na sjeveru.
Prema Zakonima na snazi, oni još uvijek mogu da se vrate na svoje pozicije, jer su procedure za njihovo razriješenje u toku.
Ipak, tehnički izbor komandira nije moguć dok se ne izaberu novi gradonačelnici.
Drugim riječima izbori koji će uslijediti nakon niza politički turbulencija, koje su kulminirale odlukom o bojkotu kosovskih institucija od strane vodeće političke snage srpske manjine na Kosovu, mogli bi imati političke, prije nego pravne posljedice.
Šta je prethodilo?
Vanredni izbori za gradonačelnike u Sjevernoj Mitrovici, Zubinom Potoku, Leposaviću i Zvečanu su raspisani za 18. decembar a nakon što su prethodni gradonačelnici iz redova Srpske liste podneli ostavke zbog protivljenja procesu preregistracije sa srpskih tablica na kosovske.
Srpska lista, koja na Kosovu djeluje uz podršku Beograda, je odlučila da ne učestvuje na predstojećim izborima, te da će izbore bojkotovati i oni koji ih podržavaju. Ova politička opcija je na gotovo svim dosadašnjim lokalnim ili parlamentarnim izborima dobijala preko 90 odsto glasova.
Ipak, posmatračka misija EU na Kosovu bi nakon svakog izbornog procesa zaključivala da su zabilježeni slučajevi zastrašivanja, te da je na birače vršen pritisak od strane kandidata i aktivista Srpske liste.
U međuvremenu je Centralna izborna komisija (CIK) 28. novembra saopštila da je 12 kandidata iz šest političkih subjekata potvrđeno za učešće na izborima za gradonačelnike u opštinama na sjeveru, od kojih su dvojica iz redova srpske zajednice i to kao kandidati u Leposaviću i Sjevernoj Mitrovici.
Ko su kandidati?
Tako će u izbornu trku za opštinu Leposavić ući Albulena Behluli Hetemi iz redova Demokratske partije Kosova, Lulzim Hetemi ispred Pokreta Samoopredjeljenje i Aleksandar Jablanović ispred Partije kosovskih Srba.
U Zubinom Potoku su kanadidati za gradonačelnika Izmir Zeqiri iz Demokratske partije Kosova i Flatron Hasani iz Samoopredjeljenja, dok će se u Zvečanu takmičiti Ilir Peci iz Demokratske partije Kosova i Fetah Peci iz Samoopredjeljenja.
U Sjevernoj Mitrovici kandidatura za gradonačelnika je potvrđena Betimu Osmaniju iz Građanske inicijative Mitrovica, Taulantu Kelmendiju iz Demokratske partije Kosova, Erdenu Atiću iz Samoopredjeljenja i Aleksandru Arsenijeviću iz Građanske inicijative Srpski opstanak.
Mitrovčani o predstojećim izborima
Radovan Miljković, iz Sjevene Mitrovice, kaže da 18. decembra neće izaći da glasa iako u dvije opštine ima i kandidata iz redova srpske zajednice.
"Zato što u njima ne vidimo predstavnike našeg naroda na Kosovu", navodi Miljković.
Njegov sugrađanin Predrag Radovanović takođe smatra da nema adekvatnih kandidata, imajući u vidu da je Srpska lista odustala od izbora.
"Meni ovi ljudi definitivno nisu jasni, pogotovo mislim na one koji hoće sada da se kandiduju da dođu na vlast, a znaju da nikada nisu imali podršku ljudi, mene lično i mojih prijatelja sa sjevera Kosova", kaže on.
Da li će izbori biti legitimni ako se bojkutuju?
Bivša šefica Centralne izborne komisije Kosova Valdete Daka ukazuje da Zakon o opštim izborima na Kosovu ne predviđa census za izlaznost građana na Kosovu, što znači da će sa pravne tačke gledišta predstojeći izbori za gradonačelnike na sjeveru biti uspješni iako na njih ne učestvuje srpska zajednica, koja čini većinu u tom region.
"Ti (izbori) će biti legalni. Međutim, koliko će rezultati biti prihvatljivi, to je druga stvar, koju zakon ne može da reguliše. To je stvar koja će zavisiti od stranaka koje tamo djeluju, konkretno od Srpske liste. Ta stranka, samim tim što poziva građane da ne izađu na izbore, pokazuje da ih ne prihvata. To je politički problem koji se ne može riješiti izborima", podvlači Daka.
Ona ne isključuje mogućnost da dođe do političkih tenzija ukoliko pripadnici srpske zajednice budu bojkotovali izbore 18. decembra. Kako kaže, ukoliko bude mala izlaznost građana može se dovesti u pitanje legitimitet izabranih gradonačelnika.
"On ili ona bi predstavljali mali broj građana koji su glasali. Diskutabilno je koliko bi imali legitimitet da predstavljaju sve građane u tim opštinama", rekao je Daka.
Problemi kao rezultat mogućeg bojkota izbora
Na osnovu Zakona o lokalnoj samoupravi na Kosovu, gradonačelnik ima niz odgovornosti prema izvršnim vlastima, administraciji, ali i Skupštini opštine.
Bivši ministar administracije lokalne samouprave u Vladi Kosova, Sadri Ferati, za Radio Slobodna Evropa ocjenjuje da bi bojkot izbora od strane Srba na sjeveru, iako ne bude mogla da se ospori zakonitost procesa, mogla da izazove probleme u funkcionisanje institucija na lokalnom nivou.
"Ukoliko dođe do gotovo potpunog bojkota srpske zajednice, onda neće moći da se formiraju strukture koje bi doprinele normalizaciji funkcionisanja tih institucija. Bio je problem definisati da li one mogu da funkcionišu. S druge strane, ako se uspostavi struktura, odnosno izabere gradonačelnik iz redova nesrpske zajednice, uslijediće bojkot. Opet ćemo imati neregularnu situaciju", navodi Ferati.
Ukazuje da bi i samo građani iz redova srpske zajednice mogli da bojkutuju buduće gradonačelnike, da ih smatraju nelegitimnim predstavnicima. Takva situacija bi, prema njegovim riječima, samo pogoršala trenutnu situaciju.
Posebna uloga gradonačelnika na sjeveru
Inače, Briselski sporazum Kosova i Srbije iz 2013. godine, koji je potpisan u okviru dijaloga o normalizaciji odnosa, predviđa da regionalni komandir policijskih stanica u opštinama na sjeveru bude kosovski Srbin, koga predlažu gradonačelnici a imenuje Ministarstvo unutrašnjih poslova Kosova.
Ta stavka je ubačena i u Zakon o Policiji Kosova.
Direktor Policije Kosova za region sjever Nenad Đurić je suspendovan nakon odluke da ne sprovede odluku Vlade Kosova o preregistraciji vozila na RKS (Republika Kosovo) tablice, što je uslovilo koletivno napuštanje kosovskih institucija od strane pripadnika srpske zajednice na sjeveru.
Prema Zakonima na snazi, oni još uvijek mogu da se vrate na svoje pozicije, jer su procedure za njihovo razriješenje u toku.
Ipak, tehnički izbor komandira nije moguć dok se ne izaberu novi gradonačelnici.